De WIA
Als je twee jaar wegens ziekte je werk niet hebt kunnen doen krijg je te maken met de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen). Het doel van de WIA is het bieden van inkomensondersteuning bij gedeeltelijke of volledige arbeidsongeschiktheid. De WIA bestaat uit twee onderdelen: de WGA (gedeeltelijk arbeidsgeschikt) en de IVA (volledig en duurzaam arbeidsongeschikt). Het UWV voert de WIA uit. Na een WIA-aanvraag volgt vaak een keuringsgesprek met een arts en een arbeidsdeskundige om de functionele mogelijkheden van betrokkene te bepalen.
De situatie rondom WIA-keuringen is kritiek door een groot tekort aan verzekeringsartsen, waardoor niet alle beoordelingen van arbeidsongeschikte medewerkers tijdig of volledig plaatsvinden. Dat leidt in Nederland tot forse vertragingen en wachtlijsten die oplopen tot tienduizenden (!) mensen. Als je onverhoopt te maken hebt of krijgt met langdurige arbeidsongeschiktheid wegens ziekte zul je daar waarschijnlijk nadelige gevolgen van ondervinden. De wachttijden stijgen vaak tot boven de achttien weken. Al veel mensen zitten nu onnodig lang in de Ziektewet of wachten lang op uitsluitsel over hun WGA- of IVA-uitkering.
Maatregelen
Vanaf 1 januari 2026 is de wettelijke beslistermijn rond uitkeringen voor de uitvoeringsorganisatie door het kabinet tijdelijk verlengd van acht naar zestien weken om wat soelaas te bieden. Op deze wijze kan de uitvoeringsorganisatie – hoewel er sprake blijft van forse vertraging – binnen de (opgerekte) wettelijke termijnen tot een beslissing komen. Het UWV probeert ondertussen haar dienstverlening te verbeteren en er voor te zorgen dat er landelijk binnen het UWV op dezelfde manier wordt gewerkt. Verder wordt er intensief gewerkt aan het wegwerken van de achterstanden, waarbij als dat nodig is dossiers met prioriteit worden behandeld. Verder krijgen 60-plussers een vereenvoudigde beoordeling.
UWV moet volgens de aangepaste beslistermijn dus binnen 16 weken een besluit nemen over een aanvraag voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Lukt dat niet, dan kunnen mensen het UWV in gebreke stellen. Dit kan leiden tot het door de rechter opleggen van een bestuurlijke dwangsom. Door de groeiende achterstand in het beoordelen van aanvragen is het niet realistisch dat UWV de wettelijke termijn de komende jaren in alle gevallen haalt. Het kabinet vindt daarom dat de bestuurlijke dwangsom niet meer het doel dient waar die voor bedoeld is. Om die reden worden voorbereiding getroffen om de bestuurlijke dwangsom in de WIA tijdelijk af te schaffen.
Om de achterstanden bij het beoordelen van arbeidsongeschiktheid tegen te gaan wil het kabinet verder dat de werkzaamheden van verzekeringsartsen ook gedaan kunnen worden door andere zorgprofessionals (niet zijnde artsen). Deze personen gaan dan onder verantwoordelijkheid van de verzekeringsarts keuringstaken uitvoeren. Verder wil het kabinet het arbeidsongeschiktheidsstelsel eenvoudiger maken.
Hersteloperatie
Naast het wegwerken van de achterstanden ligt er nóg een klus op het bord van het UWV. In het verleden heeft het UWV namelijk fouten gemaakt in individuele berekeningen van uitkeringen. In 2026 wil het UWV de te laag uitgekeerde WIA-uitkeringen herstellen die door de fouten in de berekening ontstaan zijn. Zo’n eenmalige correctie (verhoging) van een individuele uitkering kan weer effect hebben voor fiscale toeslagen van de betrokken arbeidsongeschikte persoon. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft daarom een regeling opgesteld die ervoor zorgt dat deze eenmalige financiële vergoeding geen negatieve effecten heeft op inkomensafhankelijke regelingen, zoals de zorg- of huurtoeslag van betrokkenen. Naar verwachting kan UWV in de loop van 2026 starten met het uitkeren van de vergoedingen aan degenen die daarvoor in aanmerking komen.
