Collega’s bij wie de spanning langzaam oploopt geven vaak al vroegtijdig signalen af. Het maakt daarbij niet uit of de oorzaak van die spanning werk- en/of privé gerelateerd is. Soms lijkt het of betrokkene zelf niet eens van bewust is van spanningsklachten. Het zijn dan vaak de collega’s die als eerste door hebben dat betrokkene bijvoorbeeld:
- gevoeliger reageert dan normaal (sneller boos, emotioneler);
- een ander gedrag laat zien: meer klagen en zuchten, minder collegiaal en dienstverlenend, terugtrekkende bewegingen maken (vergaderingen overslaan, meer thuis aan het werk);
- meer fouten maakt, het werk steeds moeilijker afkrijgt;
- zich vaker ziekmeldt of vaker klaagt over ongemakken als hoofdpijn, vermoeidheid, gevoeliger voor virusjes, stijve nek, rugklachten enz..
Misschien herken jij dit bij één van je collega’s. Of misschien wel bij jezelf. Stress komt best vaak voor, maar toch vinden we het lastig om er op het werk over te praten. Uit een onderzoek blijkt dat 72% van de ondervraagden in de privésfeer wél belangstellende vragen kreeg of stelde, maar op het werk niet. Ook als het op de werkvloer merkbaar is dat het niet goed met iemand gaat, wordt er kennelijk toch niet gemakkelijk over gesproken. Best een gemiste kans, wellicht had tijdige belangstelling van collega’s en zeker ook van de leidinggevende soelaas geboden. Sterker nog, uit onderzoek blijkt ook dat tijdige, juiste aandacht mogelijk langdurige uitval kan voorkomen of dat de duur van die uitval daarmee in ieder geval kan worden bekort.
Waarom wachten?
Waarom begin je op de werkvloer dus niet tijdig het gesprek over ervaren ongemak? Het is goed om te weten dat er in die situaties bij betrokkenen vaak sprake is van psychologische verwerkingsfasen. De eerste twee zijn ‘niet kennen’ en ‘ontkennen’. De neiging dus om de kop in het zand te steken. Simpelweg omdat men zelf de situatie nog onderschat. Daarnaast kan er ook sprake zijn van schaamte of angst om over spanningsklachten te beginnen. Misschien wordt dat immers gezien als signaal van zwakte of – nog erger – als disfunctioneren en dat wil je natuurlijk echt niet.
Wat je als collega’s kunt doen
Herken je dergelijke situaties? Dan kun je als collega bij bovenstaande signalen natuurlijk in ieder geval belangstelling tonen. Probeer je eens te verplaatsen in betrokkene en vraag hoe het met hem/haar gaat. En leidinggevenden doen er goed aan om bij dergelijke signalen sowieso het gesprek met de medewerker te starten. Ga als leidinggevende open dat gesprek in en laat je niet leiden door allerlei voorgevoelens en belemmerende overtuigingen. Ga dus niet tevoren invullen wat er met iemand aan de hand zou kunnen zijn, maar vraag op een open manier hoe het met betrokkene gaat. Schets dan kort wat je de afgelopen tijd is opgevallen aan het gedrag van de medewerker (neutraal, zonder bijkomende lading) en geef aan dat je je wat zorgen maakt.
Zo’n belangstellend gesprek is de eerste stap om duidelijk te krijgen wat er aan de hand is en of er iets vanuit de collega’s of vanuit de organisatie kan worden gedaan. Zo’n gesprek is ook prima als iemand zich vaak ziekmeldt of frequent afwezig is.
Wanneer degene die het aangaat in dat gesprek wat opener wordt over de situatie, luister dan goed naar wat er wordt verteld. Vraag door over wat niet helemaal helder is (zonder zelf nieuwe kanten van het verhaal te willen openen) en vermijd een doorvraag op medische zaken waar een werkgever geen recht op heeft. Belangrijk is om op enig moment de vraag te stellen: ‘Wat heb je nodig om de situatie voor jou te verbeteren? Bij werkgerelateerde ‘last’ zijn er vanuit de organisatie vaak directe mogelijkheden om verlichting te bieden; denk aan een tijdelijke aanpassing van het werkpakket, een passende verlofvorm of professionele hulp bij het overeind blijven in het werk.
Maar ook bij spelende privé-issues kan er soms ondersteuning worden geboden. Als er in overleg met de collega’s en/of de leidinggevende kleine aanpassingen in het werk kunnen worden aangebracht, om het thuis te verlichten, kan dat ervoor zorgen dat betrokkene het zowel thuis als op het werk goed op de rit houdt.
Preventief spreekuur arbodienst
En heb je wel eens gehoord van het ‘preventief spreekuur’? Een preventief spreekuur van de arbodienst is een vertrouwelijk gesprek met een bedrijfsarts of praktijkondersteuner, bedoeld voor medewerkers die nog niet ziek zijn. Het doel is om (dreigende) gezondheidsklachten of werkstress tijdig te bespreken en verzuim te voorkomen.
In álle gevallen is het signaleren van de mogelijkheid van zo’n preventief spreekuur bij de arbodienst bij betrokkene een verstandige zet. Het toont aan dat de collega’s en de organisatie de issues van de collega serieus nemen.
En tenslotte: geef ook na het belangstellende gesprek welgemeende aandacht. Gemeende aandacht voor een collega die het moeilijk vergt geen grote inspanning. En de beloning kan groot zijn: medewerkers die zich extra verbonden voelen met de collega’s en de organisatie omdat ze ervaren dat ze goed worden opgevangen in moeilijke tijden.
