De regelingen IOW en IOAW voor ouderen worden steeds minder toegankelijk, hieronder leggen we voor je uit hoe het zit.
Hoe verloopt het inkomen na ontslag wegens bedrijfseconomische redenen?
Wie zijn baan verliest door een reorganisatie of bedrijfseconomische tegenwind, krijgt niet alleen te maken met onzekerheid over nieuw werk. Ook de vraag hoe het inkomen zich ontwikkelt, is belangrijk. Hoe lang loopt het loon door? Wat betekenen de transitievergoeding en een eventueel sociaal plan? En wat gebeurt er als de WW-uitkering eindigt? We zetten de belangrijkste stappen op een rij.
Van loon naar WW
Tot de einddatum van het dienstverband ontvangt de werknemer in beginsel loon. Bij het einde van het contract volgt de financiële eindafrekening, bijvoorbeeld voor opgebouwde vakantiedagen en vakantiegeld. Daarnaast kan de werknemer recht hebben op de wettelijke transitievergoeding of in plaats daarvan, als daarover afspraken zijn gemaakt tussen werkgever en vakbonden, op een aanvullende vergoeding uit een sociaal plan.
Na het einde van het dienstverband kan de werknemer een WW-uitkering aanvragen, mits aan de voorwaarden wordt voldaan. De WW duurt minimaal drie maanden. De duur hangt onder meer af van het arbeidsverleden en bedraagt onder de huidige regels maximaal 24 maanden. UWV biedt een uitleg en een hulpmiddel om de persoonlijke duur te berekenen: https://www.uwv.nl/nl/ww/hoelang-ww.
De WW-plannen van het kabinet kunnen dit beeld veranderen. Het kabinet had het plan de uitkering aan het begin te verhogen, maar de maximale duur terug te brengen tot één jaar. Dat plan is door het kabinet na acties van de bonden van tafel gehaald. Voorlopig geldt dus nog de maximale duur van 24 maanden.
Waarom een sociaal plan belangrijk is
De wettelijke transitievergoeding is bedoeld om de overgang naar ander werk te ondersteunen en kan worden gebruikt voor bijvoorbeeld scholing. Een sociaal plan kan daarnaast extra inkomenszekerheid bieden. Juist bij een langdurig arbeidsverleden, een beperkte kans op nieuw werk of een relatief korte periode tot de AOW-leeftijd kan dat verschil groot zijn. De precieze waarde hangt uiteraard af van de afspraken en de persoonlijke situatie.
Een sociaal plan wordt doorgaans afgesproken tussen werkgever en vakbonden en geldt voor een bepaalde periode en voor een bepaalde groep werknemers. De inhoud verschilt per organisatie en onderhandeling. Een sociaal plan kan bijvoorbeeld voorzien in:
- een (aanvullende) ontslagvergoeding;
- een tijdelijke aanvulling op de WW of een aanvulling tot een afgesproken percentage van het oude salaris;
- begeleiding naar ander werk, scholing of outplacement;
- in sommige gevallen een aanvulling die doorloopt tot de AOW-leeftijd.
Wat gebeurt er als de WW eindigt?
Na afloop van de WW zijn er niet automatisch nieuwe uitkeringsrechten. Afhankelijk van leeftijd, arbeidsverleden, inkomen en vermogen kan iemand mogelijk aanspraak maken op de IOW, de IOAW of de algemene bijstand. Wie niet aan de voorwaarden van een van deze regelingen voldoet, kan dus zonder inkomensvoorziening komen te zitten of op de bijstand zijn aangewezen.
Bijstand, IOW en IOAW: belangrijke verschillen
Bij de algemene bijstand wordt gekeken naar inkomen en vermogen. Spaargeld en andere bezittingen kunnen daarom van invloed zijn op het recht op bijstand. Voor een eigen woning gelden specifieke regels. Een (hoge) ontslagvergoeding kan gevolgen hebben voor een latere bijstandsaanvraag; laat twijfel tijdig beoordelen wat de gevolgen in de eigen situatie zijn.
Bij de IOW en IOAW wordt het vermogen in beginsel niet getoetst. Dat kan een belangrijk verschil maken voor iemand die een vergoeding uit een sociaal plan heeft ontvangen. De regelingen verschillen echter wel op andere punten, vooral wat betreft leeftijd, partnerinkomen en de kostendelersnorm.
IOW: voor oudere werklozen
De IOW (Wet inkomensvoorziening oudere werklozen) is bedoeld voor mensen die op hun eerste dag van werkloosheid 60 jaar en 4 maanden of ouder zijn en die na afloop van hun WW-uitkering aan de voorwaarden voldoen. De WW moet onder meer zijn begonnen op of na 1 januari 2020 of uiterlijk op 31 december 2027 en de maximale WW-duur moet zijn bereikt. Ook gelden voorwaarden rond de duur van de WW en het arbeidsverleden.
De IOW loopt uiterlijk door tot de AOW-leeftijd. Het inkomen van een partner wordt niet meegenomen en er geldt geen vermogenstoets. Wel kunnen bepaalde inkomsten, waaronder pensioeninkomsten, de uitkering verlagen. De IOW wordt uitgevoerd door UWV. De mogelijkheid om nog in de IOW in te stromen is tijdelijk en stopt volgens de huidige regels uiterlijk op 1 januari 2030. Op dat moment is de maximale duur van de WW namelijk verstreken van de werknemer die op 31 december instroomt in de WW.
IOAW: een oudere, aflopende instroomgroep
De IOAW (Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers) kent andere leeftijdsvoorwaarden. Voor de route na werkloosheid moet iemand vóór 1 januari 1965 zijn geboren, na het 50e jaar werkloos zijn geworden en de volledige WW-duur hebben verbruikt. Ook moet het inkomen onvoldoende zijn. De IOAW vult het inkomen van de betrokkene en diens partner aan tot het toepasselijke bijstandsniveau.
Het vermogen wordt bij de IOAW niet meegeteld, maar het inkomen van de partner wel. Ook kan de kostendelersnorm van toepassing zijn wanneer meerdere volwassenen samenwonen. De gemeente beoordeelt het recht op de uitkering.
Let op: onderstaand overzicht bevat de hoofdlijnen. Voor beide regelingen gelden aanvullende voorwaarden en kunnen inkomsten gevolgen hebben voor de hoogte van de uitkering. Raadpleeg UWV of de gemeente voor de persoonlijke situatie.
|
Onderwerp |
IOW |
IOAW |
|
Leeftijd / doelgroep |
60 jaar en 4 maanden of ouder op eerste werkloosheidsdag |
Geboren vóór 1-1-1965 en na 50e werkloos geworden |
|
Partnerinkomen |
Telt niet mee |
Telt mee |
|
Vermogen |
Geen vermogenstoets |
Geen vermogenstoets |
|
Kostendelersnorm |
Niet van toepassing |
Kan van toepassing zijn |
|
Uitvoerder |
UWV |
Gemeente |
De bescherming van oudere werklozen wordt kleiner
De IOAW is voor nieuwe gevallen al beperkt tot een oudere geboortejaargroep. De IOW is eveneens tijdelijk: de datum waarop de WW-uitkering begint, bepaalt of iemand nog onder de instroomregeling kan vallen. Daarmee wordt de groep werknemers die na de WW op een van deze regelingen kan terugvallen steeds kleiner. Wie buiten de voorwaarden valt, is mogelijk aangewezen op de bijstand, waar inkomen en vermogen wél een rol spelen.
Voor werknemers die met bedrijfseconomisch ontslag worden geconfronteerd, is het daarom verstandig om niet alleen naar de hoogte van de transitievergoeding of de vergoeding van het sociaal plan te kijken. De duur van de WW, de kans op nieuw werk, de leeftijd en de afspraken in een sociaal plan bepalen samen hoe groot het inkomensrisico is. Een goed sociaal plan kan dat risico beperken.
Bronnen voor actuele informatie
• UWV – duur van de WW: https://www.uwv.nl/nl/ww/hoelang-ww
• UWV – voorwaarden IOW: https://www.uwv.nl/nl/iow/iow-voorwaarden
• Rijksoverheid – voorwaarden IOAW: https://www.rijksoverheid.nl/vraag-en-antwoord/uitkering-oudere-werklozen-ioaw-iow-ioaz/kom-ik-in-aanmerking-voor-een-ioaw-uitkering
